راهنمای کامل بلوک سیمانی گازی | مقایسه AAC یا هبلکس، NAAC و میکسونال

بلوک های سیمانی گازی

در میان انواع مصالح نوین دیوارچینی، بلوک های سیمانی گازی به دلیل وزن کمتر، سرعت اجرای بالاتر و عملکرد مناسب در عایق کاری حرارتی، جایگاه ویژه ای در صنعت ساختمان پیدا کرده اند. مهم ترین اعضای این خانواده شامل بلوک AAC یا هبلکس، بلوک NAAC و بلوک سبک میکسونال هستند. هر یک از این بلوک ها ویژگی های فنی، مزایا، محدودیت ها و شرایط اجرایی خاص خود را دارند و انتخاب صحیح آن ها باید بر اساس نوع پروژه، اقلیم، هزینه حمل، روش اجرا و کیفیت نهایی مورد انتظار انجام شود.

در این مقاله، این سه نوع بلوک را به صورت کامل بررسی می کنیم تا بتوانید با دید فنی و اجرایی دقیق تری برای پروژه ساختمانی خود تصمیم بگیرید.

1. بلوک AAC یا هبلکس یا سیپورکس

بلوک سبک AAC مخفف Autoclaved Aerated Concrete و به معنای بتن هوادار اتوکلاوشده است. این بلوک یکی از شناخته شده ترین انواع بلوک های سبک سیمانی در جهان به شمار می رود و به علت ساختار متخلخل، وزن پایین و عایق بودن، در بسیاری از پروژه های ساختمانی مورد استفاده قرار می گیرد.

مواد تشکیل دهنده بلوک AAC

• خاکستر بادی یا ماسه سیلیسی حدود 55 درصد
• سیمان پرتلند حدود 15 درصد
• آهک حدود 12 درصد
• گچ حدود 3 درصد
• پودر آلومینیوم حدود 0.08 درصد
• آب و مقدار کمی افزودنی های دیگر

در فرایند تولید این بلوک، واکنش شیمیایی آهک با پودر آلومینیوم باعث تولید گاز هیدروژن و در نتیجه ایجاد حباب در بافت بلوک می شود. به این ترتیب، بلوک حالت هوادار پیدا می کند.

پس از آن، فرایند خشک شدن و عمل آوری در دستگاه اتوکلاو با دمای حدود 200 درجه سانتی گراد و فشار 12 بار انجام می شود. اتوکلاو باعث می شود بلوک به صورت یکنواخت عمل آوری شده و ساختاری سبک، متخلخل و پایدار پیدا کند.

در واقع، دو فرایند هوادار شدن و اتوکلاو شدن باعث می شوند که AAC نسبت به سایر بلوک های سیمانی، سبک تر، متخلخل تر و عایق تر باشد.

تاریخچه بلوک هبلکس

بلوک هبلکس در سال 1924 میلادی توسط یک آرشیتکت سوئدی اختراع و به جامعه مهندسی معرفی شد. این محصول امروزه در اروپا و آمریکا با نام های تجاری HEBEL، YTONG و SIPOREX شناخته می شود. در ایران نیز با نام هایی مانند هبلکس، سیپورکس، بتن هوادار اتوکلاوی و در کشور عراق با نام هایی مانند فرمستون و ثرمستون عرضه می شود.

ابعاد متداول بلوک هبلکس

این بلوک ها در ابعاد متنوعی تولید می شوند که رایج ترین آن ها به صورت زیر است:

• طول: 65 سانتی متر
• ارتفاع: 25 سانتی متر
• ضخامت: 8، 10، 12، 15 و 20 سانتی متر

با احتساب ملات یا چسب بین رج ها، برای هر متر مربع دیوار به طور متوسط 6 عدد بلوک مورد نیاز است.

مزایای استفاده از بلوک هبلکس

1. وزن پایین
   یکی از مهم ترین مزیت های بلوک AAC، وزن کم آن است. این ویژگی باعث می شود:
   • حمل و نقل و اجرای دیوارچینی آسان تر شود.
   • هزینه حمل کاهش یابد.
   • سرعت اجرا افزایش پیدا کند.
   • بار مرده ساختمان کمتر شود.
   • اثر زلزله بر ساختمان کاهش یابد.
   • امکان طراحی سبک تر سازه اصلی فراهم شود.
   • برای ساختمان های بلندمرتبه گزینه مناسب تری باشد.
2. عایق حرارتی مناسب
   وجود تعداد زیادی حباب هوا در داخل بافت بلوک باعث می شود دیوار ساخته شده با AAC عایق خوبی در برابر انتقال حرارت باشد. این ویژگی می تواند به کاهش ظرفیت مورد نیاز برای سیستم های گرمایشی و سرمایشی و در نتیجه صرفه جویی در مصرف انرژی کمک کند.
3. سهولت اجرای وال پست و اتصالات
   اجرای وال پست در بلوک هبلکس در بسیاری از موارد ساده تر و کم هزینه تر از سایر بلوک ها است و در برخی نقاط می توان با رعایت ضوابط اجرایی، از بست های مخصوص هبلکس به جای وال پست فلزی استفاده کرد.
4. پرت کم مصالح
   این بلوک ها هنگام برش به راحتی شکسته نمی شوند، بنابراین ضایعات اجرایی و نخاله ساختمانی کمتری تولید می کنند.
5. سطح صاف و یکنواخت
   سطح نسبتاً صاف بلوک های هبلکس می تواند نیاز به اجرای لایه ضخیم گچ و خاک را کاهش دهد و از این جهت در زمان و هزینه صرفه جویی ایجاد کند.
6. عملکرد مناسب در اقلیم های مختلف
   در مناطق سردسیر مانند آذربایجان و کردستان، این بلوک ها به دلیل عایق بودن، از هدررفت انرژی جلوگیری کرده و در برابر یخ زدگی عملکرد مناسبی دارند. همچنین در مناطق گرم و خشک، به دلیل مقاومت در برابر انتقال گرمای بیرون به داخل ساختمان، به کاهش مصرف انرژی کمک می کنند.

معایب استفاده از بلوک هبلکس

1. قیمت خرید بالا
   هزینه اولیه تهیه این بلوک ها نسبت به بسیاری از بلوک های دیگر بیشتر است و همین موضوع یکی از عوامل کاهش مصرف آن در برخی پروژه هاست.
2. هزینه حمل بالا در بسیاری از مناطق
   تعداد محدود کارخانه های تولیدکننده موجب می شود فاصله بین محل تولید و پروژه زیاد باشد و این موضوع هزینه حمل را افزایش دهد.
3. مقاومت فشاری پایین تر نسبت به برخی بلوک های سبک سیمانی
4. حساسیت به رطوبت
   اگرچه این بلوک نفوذپذیری بالایی دارد، اما در شرایط مرطوب می تواند رطوبت را جذب کند و در صورت اجرای نادرست یا عدم حفاظت مناسب، کیفیت و دوام آن کاهش یابد.
5. احتمال ترک در صورت اجرای نادرست چسب
   استفاده از چسب نامناسب یا عدم پوشش کامل درزهای عمودی، می تواند نقاط ضعف و محل های مستعد ترک خوردگی ایجاد کند.
6. خشک شدن سریع نازک کاری
   در شرایط گرم یا خشک، اگر تمهیدات عمل آوری رعایت نشود، ممکن است جمع شدگی بیش از حد لایه نازک کاری و ترک خوردگی در سطح ایجاد شود.
7. چالش در اجرای برخی نماها
   برای اتصال سنگ نما یا کاشی با ملات سیمانی به دیوار ساخته شده با بلوک گازی، مشکلات اجرایی وجود دارد. به همین دلیل، برای برخی پروژه ها استفاده از نمای خشک مناسب تر است. در بسیاری از موارد نیز برای اجرای سنگ نما، نیاز به رابیتس کاری روی سطح دیوار ایجاد می شود که هزینه اجرا را بالا می برد.
8. آسیب پذیری لبه ها و سلول های باز
   این بلوک ها دارای ساختاری هستند که در برابر ضربه، رطوبت و شرایط نامناسب انبارش می تواند آسیب پذیر باشد.
9. عدم آشنایی برخی مجریان
   در بسیاری از مناطق، استفاده از بلوک AAC هنوز رایج نشده و برخی پیمانکاران یا نیروهای اجرایی به اندازه کافی با روش صحیح استفاده از آن آشنا نیستند.

ویژگی های بلوک هبلکس استاندارد

• رنگ آن باید یکدست و سفید مایل به خاکستری باشد.
• سطح بلوک باید صاف و بدون ترک های ریز باشد.
• وجود ذرات شن یا ماسه در سطح بلوک می تواند نشانه کیفیت پایین باشد.
• حفره ها باید به صورت یکنواخت در سراسر بلوک توزیع شده باشند و قطر آن ها حدود 1 تا 3 میلی متر باشد.
• وجود حفره های بزرگ یا نامنظم می تواند نشانه تولید غیراصولی باشد.
• اگر بلوک از ارتفاع حدود 1 متر رها شود، نباید خرد شود.
• بلوک باید با اره مخصوص به راحتی برش بخورد، بدون آنکه ترک بردارد یا خرد شود.

برای مطالعه تخصصی تر درباره این محصول، پیشنهاد می شود مقاله اختصاصی مربوط به بلوک هبلکس را نیز مطالعه کنید.

2. بلوک NAAC

بلوک NAAC مخفف Non-Autoclaved Aerated Concrete و به معنای بتن هوادار غیراتوکلاوی است. مواد تشکیل دهنده این بلوک تقریباً همان مواد تشکیل دهنده بلوک AAC هستند و تفاوت اصلی آن ها در مرحله عمل آوری یا خشک شدن است.

در فرایند تولید بلوک NAAC، عملیات اتوکلاو انجام نمی شود. به عبارت دیگر، این بلوک ها حرارت کمتر و فرایند عمل آوری ساده تری نسبت به AAC دریافت می کنند. در نتیجه، معمولاً تخلخل کمتری دارند و همین موضوع سبب می شود وزن آن ها بیشتر و عملکرد حرارتی آن ها ضعیف تر از بلوک AAC باشد. در مقابل، به دلیل ساده تر بودن تولید، سرعت ساخت بالاتر و قیمت نهایی کمتر دارند.

برای جلوگیری از تکرار مطالب مشابه، به جای بازنویسی تمام ویژگی های مشترک، در ادامه تفاوت های اصلی بلوک AAC و NAAC را در قالب جدول بررسی می کنیم.

 

جدول مقایسه بلوک AAC و NAAC

ویژگی های فنی و اجرایی	بلوک AAC (هوادار اتوکلاوی)	بلوک NAAC (هوادار غیراتوکلاوی)
مواد اولیه اصلی	خاکستر بادی یا ماسه سیلیسی حدود 55 درصد، سیمان پرتلند حدود 15 درصد، آهک حدود 12 درصد، گچ حدود 3 درصد، پودر آلومینیوم حدود 0.08 درصد، آب و کمی افزودنی های دیگر	مشابه AAC
فرایند تولید	واکنش شیمیایی آهک و پودر آلومینیوم + پخت در اتوکلاو با دمای 200 درجه سانتی گراد و فشار 12 بار	واکنش شیمیایی آهک و پودر آلومینیوم + عمل آوری طبیعی یا بخار ملایم بدون فشار بالا
ویژگی ظاهری	رنگ سفید یا خاکستری روشن با سطحی صاف و یکنواخت و لبه های دقیق	رنگ خاکستری تیره تر، سطح زبرتر و لبه های گاهی ناهموار
مقاومت فشاری	بین 3.5 تا 7.5 مگاپاسکال	بین 2 تا 5 مگاپاسکال
وزن مخصوص خشک	حدود 550 تا 650 کیلوگرم بر مترمکعب	حدود 650 تا 800 کیلوگرم بر مترمکعب
دقت ابعاد و یکنواختی سطح	بسیار بالا، مناسب برای اجرا با چسب	متغیر، نیازمند ملات سنتی و تنظیم بیشتر در اجرا
عایق حرارتی و صوتی	بسیار عالی	مناسب ولی ضعیف تر از AAC
مقاومت در برابر آتش	حدود 4 ساعت	حدود 2 تا 3 ساعت
میزان جذب آب و رطوبت	حدود 5 تا 10 درصد وزنی	حدود 15 تا 25 درصد وزنی
اجرای وال پست	با رعایت شرایط خاص، در برخی موارد می تواند بدون وال پست فلزی اجرا شود	برای اجرا نیاز قطعی تری به وال پست دارد
سازگاری با اقلیم	مناسب مناطق سرد و پربارش	مناسب تر برای اقلیم های گرم و خشک
دسترسی	در شهرهایی مانند تهران، کرج، لواسان، تبریز و مرند به دلیل نزدیکی به کارخانه ها	در شهر مشهد کارخانه تولید این محصول وجود دارد
قیمت تمام شده	بالاتر، به دلیل تولید صنعتی و زمان بر	حدود 30 تا 40 درصد ارزان تر، به دلیل تولید ساده تر و سریع تر
گواهی فنی معتبر	دارای استاندارد ISIRI 7780 و EN 771-4	برخی تولیدکنندگان دارای تاییدیه مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی هستند

3. بلوک سبک میکسونال (Mixonall)

بلوک سبک میکسونال یکی از انواع بلوک های سبک سیمانی است که بر اساس فناوری روز و با ترکیبی متفاوت از بلوک های گازی رایج تولید می شود. این بلوک با هدف ایجاد تعادل بین مقاومت فشاری، وزن مناسب، جذب آب پایین و سهولت اجرا توسعه یافته است.

ترکیبات اصلی بلوک میکسونال

• سیمان: به عنوان پایه اصلی چسباننده ساختار بلوک
• سیلیس دانه بندی شده و میکروسیلیس: برای افزایش مقاومت فشاری و بهبود خواص فیزیکی
• دانه های پلی استایرن (EPS): به عنوان فیلرهای متخلخل برای کاهش وزن و افزایش عایق حرارتی و صوتی
• اصلاح کننده های شیمیایی و شتاب دهنده ها: برای بهبود خواص مکانیکی و فرایند گیرش نهایی

این ترکیب باعث می شود بلوک میکسونال دارای مشخصات زیر باشد:

• چگالی پایین در حدود 750 کیلوگرم بر مترمکعب
• مقاومت فشاری مناسب در حدود 3 مگاپاسکال
• جذب آب بسیار پایین در حدود 0.1 درصد
• ضریب انتقال حرارت پایین در حدود 0.095 W/mK

ابعاد و ضخامت های بلوک میکسونال

ابعاد بلوک سبک میکسونال معمولاً 30 در 60 سانتی متر است و در ضخامت های زیر تولید می شود:

• ضخامت 8 و 10 سانتی متر برای دیوارهای داخلی
• ضخامت 12 و 15 سانتی متر برای دیوارهای خارجی

برای اجرای این بلوک، بسته به ضخامت دیوار، حدود 1.5 تا 3 کیلوگرم چسب مخصوص مصرف می شود. این چسب با ضخامت تقریبی 3 تا 5 میلی متر بین بلوک ها اجرا می شود و بسته بندی آن معمولاً 25 کیلوگرمی است.

مزایای بلوک میکسونال

• وزن سبک: حمل، انتقال، نصب و اجرای این بلوک آسان است و بار مرده ساختمان را کاهش می دهد.
• عایق رطوبت: مقاومت مناسب در برابر نفوذ رطوبت دارد و مانع نم زدگی، زردشدگی و طبله کردن دیوارها می شود.
• عایق حرارتی و برودتی: به کاهش مصرف انرژی در فصول سرد و گرم کمک می کند.
• ضد حریق: بر اساس نتایج آزمایش ها، در برابر گسترش آتش عملکرد بسیار مطلوبی دارد.
• اجرا با چسب بلوک: نیاز به ملات ماسه و سیمان را کاهش می دهد و سرعت اجرا را بالا می برد.
• عدم نیاز به زنجاب کردن: پیش از اجرا نیازی به خیس کردن بلوک مانند برخی مصالح دیگر نیست.
• اره پذیر بودن: برای برش در گوشه ها، رج آخر و مسیر تأسیسات بسیار مناسب است.
• شیارپذیر بودن: برای عبور تأسیسات مکانیکی و برقی به راحتی شیار می خورد.
• میخ پذیری مناسب: در هنگام نصب برخی تجهیزات یا اجرای تأسیسات، عملکرد بهتری نسبت به بلوک های شکننده دارد.
• توپر بودن و مقاومت ساختاری مناسب: در حمل و اجرا کمتر دچار شکستگی می شود.
• کاهش پرتی: میزان ضایعات و نخاله ساختمانی را کم می کند.
• درگیری مناسب با پلاستر: چسبندگی ملات، دوغاب و اندود با آن مطلوب است و در بسیاری از موارد نیاز به توری یا رابیتس را کاهش می دهد.

معایب بلوک میکسونال

• هزینه اولیه بالاتر: قیمت خرید بلوک و چسب آن نسبت به برخی بلوک های سبک بیشتر است.
• نیاز به چسب اختصاصی: در صورت اجرای نادرست، امکان بروز ترک در محل اتصال بلوک ها وجود دارد.
• وابستگی به مجری آموزش دیده: نصب صحیح آن نیاز به آشنایی با روش اجرا، برشکاری و شیارزنی دارد.
• حساسیت به شرایط نگهداری قبل از نصب: انبارش نامناسب در فضای باز یا رطوبت بالا می تواند بر کیفیت چسبندگی و سطح بلوک اثر بگذارد.
• محدودیت تأمین در برخی مناطق: در بعضی شهرها ممکن است دسترسی به این بلوک با تأخیر یا هزینه حمل بیشتر همراه باشد.

مقایسه بلوک میکسونال با بلوک NAAC

هر دو بلوک در دسته بلوک های سبک غیراتوکلاوی قرار می گیرند، اما تفاوت های مهمی بین آن ها وجود دارد:

• در بلوک NAAC، عامل ایجاد تخلخل، واکنش شیمیایی پودر آلومینیوم با آهک و آب است که ساختاری متخلخل و نسبتاً باز ایجاد می کند. همین موضوع می تواند باعث جذب آب بیشتر شود.
• در بلوک میکسونال، عامل ایجاد تخلخل، دانه های پلی استایرن هستند که ساختاری یکنواخت تر و بسته تر ایجاد می کنند و به همین دلیل جذب آب کمتری دارند.
• مقاومت فشاری میکسونال به دلیل استفاده از میکروسیلیس و ترکیبات اصلاح کننده، معمولاً از NAAC بیشتر است.
• بلوک میکسونال از نظر خواص مکانیکی و کیفیت اجرایی، در بسیاری از موارد عملکرد بهتری نسبت به NAAC دارد.

جمع بندی: به صورت کلی، مهم ترین مزیت ملموس NAAC نسبت به میکسونال، قیمت تمام شده پایین تر آن است.

مقایسه بلوک میکسونال با بلوک AAC

• مقاومت فشاری میکسونال در برخی محصولات بین 5 تا 12 مگاپاسکال گزارش می شود که می تواند از AAC با حدود 2 تا 7 مگاپاسکال بیشتر باشد.
• وزن هر مترمکعب هبلکس معمولاً در بازه 400 تا 550 کیلوگرم است که از میکسونال با وزن حدود 750 کیلوگرم کمتر است.
• ضریب انتقال حرارت میکسونال در حدود 0.095 W/mK بوده و در برخی موارد از هبلکس با بازه 0.10 تا 0.18 W/mK بهتر گزارش می شود.
• جذب آب میکسونال معمولاً بسیار کمتر از هبلکس است.
• از نظر مقاومت در برابر آتش، میکسونال عملکرد مطلوبی دارد و در برخی منابع اجرایی، از هبلکس نیز بهتر ارزیابی می شود.
• پرت میکسونال معمولاً کمتر از هبلکس است، زیرا ساختار آن کمتر شکننده است.
• میکسونال برخلاف هبلکس، معمولاً نیاز به زنجاب کردن قبل از استفاده ندارد.
• برای اجرای نما، در بسیاری از موارد میکسونال نسبت به هبلکس محدودیت کمتری دارد.

جمع بندی: به طور کلی، مهم ترین برتری هبلکس نسبت به میکسونال وزن کمتر دیوار نهایی است؛ اما در بسیاری از شاخص های دیگر مانند جذب آب، مقاومت مکانیکی، پرت و سهولت برخی جزئیات اجرایی، میکسونال می تواند عملکرد بهتری داشته باشد.

 

جمع بندی نهایی: کدام بلوک بهتر است؟

پاسخ این سؤال به شرایط پروژه بستگی دارد. اگر وزن پایین و عایق حرارتی قوی اولویت اصلی شما باشد، بلوک AAC یا هبلکس معمولاً انتخاب مناسبی است. اگر کاهش هزینه اولیه مدنظر باشد، بلوک NAAC می تواند مورد بررسی قرار گیرد، هرچند باید در مورد کیفیت، جذب آب و دقت اجرایی حساس تر بود. اگر به دنبال تعادل میان مقاومت مکانیکی، جذب آب پایین، پرت کمتر و اجرای کنترل شده هستید، بلوک میکسونال می تواند گزینه قابل توجهی باشد.

در نهایت، انتخاب بلوک مناسب باید با در نظر گرفتن نوع سازه، طبقات ساختمان، اقلیم منطقه، نوع نما، هزینه حمل، در دسترس بودن محصول و تخصص مجری انجام شود. هر انتخابی که بدون توجه به این عوامل انجام شود، ممکن است در مرحله اجرا یا بهره برداری، هزینه های پنهان بیشتری به پروژه تحمیل کند.

سوالات متداول

بلوک AAC بهتر است یا NAAC؟

اگر کیفیت، سبک بودن، عایق حرارتی و دقت ابعادی برای شما مهم تر است، AAC معمولاً انتخاب بهتری است. اگر هزینه اولیه پایین تر اولویت اصلی باشد، NAAC می تواند گزینه اقتصادی تری باشد، البته به شرط بررسی دقیق کیفیت تولید و نحوه اجرا.

بلوک هبلکس برای چه مناطقی مناسب تر است؟

بلوک هبلکس به دلیل عایق حرارتی مناسب، برای مناطق سردسیر و همچنین مناطق گرم و خشک گزینه قابل قبولی است. با این حال، در مناطق بسیار مرطوب باید جزئیات اجرایی و پوشش های محافظتی با دقت بیشتری رعایت شود.

آیا بلوک میکسونال از هبلکس بهتر است؟

این موضوع به شاخص مورد نظر بستگی دارد. هبلکس معمولاً سبک تر است، اما میکسونال در برخی موارد از نظر جذب آب، مقاومت فشاری، پرت کمتر و بعضی جزئیات اجرایی عملکرد بهتری دارد.

آیا بلوک NAAC همان هبلکس است؟

خیر. مواد اولیه این دو بلوک تا حد زیادی شبیه است، اما تفاوت اصلی آن ها در فرایند عمل آوری است. هبلکس یا AAC در اتوکلاو عمل آوری می شود، در حالی که NAAC فاقد این مرحله است.

برای نمای سنگی، کدام بلوک مناسب تر است؟

در اجرای نمای سنگی، باید علاوه بر نوع بلوک، جزئیات زیرسازی، اتصال مکانیکی، ملات، دوغاب و شرایط رطوبتی هم بررسی شود. در بسیاری از پروژه ها، هبلکس برای سنگ نما نیازمند تمهیدات اضافی مانند رابیتس یا زیرسازی مناسب است.

آیا بلوک های گازی ترک می خورند؟

اگر چسب یا ملات نامناسب استفاده شود، درزها کامل پر نشوند، عمل آوری نازک کاری درست انجام نشود یا جزئیات اجرایی رعایت نگردد، احتمال ترک خوردگی در دیوار یا سطح نازک کاری وجود دارد. بنابراین مشکل معمولاً فقط از خود بلوک نیست، بلکه به کیفیت اجرا نیز وابسته است.

کدام بلوک جذب آب کمتری دارد؟

در مقایسه مطرح شده در این مقاله، بلوک میکسونال کمترین جذب آب را دارد. پس از آن AAC و سپس NAAC قرار می گیرند. البته اعداد دقیق باید از برگه فنی همان تولیدکننده بررسی شود.

آیا اجرای بلوک سبک نیاز به نیروی متخصص دارد؟

بله. هر سه نوع بلوک سبک برای رسیدن به عملکرد واقعی خود نیازمند اجرای درست هستند. استفاده از نیروی ناآشنا می تواند مزایای محصول را کاهش داده و باعث افزایش ترک، پرت و هزینه اصلاح شود.