اجرای سقف، شاتکریت و تأسیسات در سیستم 3D Panel – بخش سوم

در دو بخش قبلی، ابتدا با اصول معماری و اجرای فونداسیون برای سیستم 3D Panel آشنا شدیم و سپس مراحل نصب دیوارها، کلاف‌های قائم و افقی، اتصالات و تقویت بازشوها را بررسی کردیم.
اکنون به مرحله‌ای می‌رسیم که کیفیت نهایی سازه در آن تعیین می‌شود: اجرای سقف، بتن‌پاشی (Shotcrete)، عبور تأسیسات و کنترل‌های پایانی قبل از تحویل سازه.

در این مرحله اگر ترتیب عملیات، زمان‌بندی بتن‌ریزی و نحوه اجرای شاتکریت درست رعایت نشود، حتی یک سازه که دیوارهای آن به‌درستی اجرا شده‌اند نیز ممکن است دچار ضعف‌های جدی شود.
بنابراین توجه به جزئیات اجرایی و رعایت توصیه‌های آیین‌نامه‌ای مانند نشریه ۳۸۵ و مبحث ۹ مقررات ملی ساختمان اهمیت بسیار زیادی دارد.

اجرای سقف در سیستم 3D Panel

در عمل، چند روش متداول داریم (بسته به نوع سقف: تیرچه‌ بتنی و یونولیت، دال بتنی، پانل3 بعدی).

 حالت اول – تیرچه‌یونولیت روی دیوار پانلی

در این حالت، دیوار پانلی نقش تکیه‌گاه سقف را دارد و حتماً باید اتصال دیافراگم سقف به دیوار تأمین شود:

مراحل اجرایی:

• روی دیوار پانلی، قبل از بتن‌ریزی سقف، ضخامت بتن پاششی طرف داخل (سمت سقف) حتماً اجرا شده باشد.
• در تراز زیر تیرچه‌ها، میلگردهای انتظار افقی (از نوع آجدار، معمولاً قطر ۱۰ یا ۱۲ میلی‌متر) از قبل در مش دیوار تعبیه می‌شوند.
• این میلگردها، به صورت U شکل یا L شکل خم می‌شوند تا داخل کلاف بتن سقف (کمربند دور سقف) گیر کنند.

نشستن صحیح تیرچه بتنی داخل کلاف افقی

تیرچه‌ها به‌صورت آزاد داخل کلاف قرار نمی‌گیرند، بلکه در بتن کلاف مهار می‌شوند.

جزئیات مهم:

طول نشیمن تیرچه

• حداقل 10 تا 12 سانتی‌متر

محل قرارگیری تیرچه

• تیرچه روی لبه داخلی کلاف افقی می‌نشیند.

اتصال میلگردی تیرچه به کلاف افقی

• میلگرد فوقانی تیرچه داخل کلاف ادامه پیدا می‌کند یا قلاب می‌شود.
• گاهی میلگرد U شکل برای مهار تیرچه استفاده می‌شود.

جزئیات میلگردی پیشنهادی (با استناد به رویه مرسوم و منطبق بر منطق نشریه ۳۸۵):

• قطر میلگرد اتصال:
  • معمولاً Ø10 یا Ø12 آجدار
• طول مهاری در داخل پوسته بتنی دیوار:
  • حداقل ۴۰ برابر قطر میلگرد
• طول مهاری داخل کلاف سقف یا دال:
  • مجدداً حداقل ۴۰ برابر قطر میلگرد
• فاصله این میلگردها در امتداد دیوار:
  • حدود ۴۰ تا ۶۰ سانتی‌متر (طبق طراحی محاسب)

نکته مهم:

در تراز سقف معمولاً یک کلاف افقی بتنی (Ring Beam) اجرا می‌شود که هم تیرچه‌ها روی آن تکیه می‌گیرند، هم میلگردهای بیرون‌آمده از دیوار داخل آن مهار می‌شود. این کلاف، نقش مهمی در یکپارچگی لرزه‌ای دارد.

حالت دوم – اجرای سقف با پانل سه‌بعدی سقفی (3D Panel Roof)

در ساختمان‌هایی که با سیستم دیوارهای پانلی اجرا می‌شوند، یکی از روش‌های متداول برای اجرای سقف، استفاده از پانل‌های سه‌بعدی سقفی است. در این روش سقف نیز مانند دیوار از پانل‌های مش فولادی و هسته پلی‌استایرن تشکیل شده و پس از بتن‌پاشی، یک دال بتن‌آرمه سبک ایجاد می‌شود که با دیوارهای پانلی به صورت یکپارچه عمل می‌کند. این یکپارچگی برای عملکرد لرزه‌ای سازه اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا در این حالت سقف به عنوان دیافراگم افقی عمل کرده و نیروهای جانبی را به دیوارهای باربر منتقل می‌کند.

در ادامه، مراحل اجرای این نوع سقف به همراه نکات اجرایی و الزامات آیین‌نامه‌ای بر اساس نشریه ۳۸۵ آورده شده است.

---

مرحله اول: شمع‌بندی و زیرسازی سقف

قبل از نصب پانل‌های سقفی، باید سیستم شمع‌بندی موقت (Temporary Shoring) اجرا شود. این شمع‌ها وظیفه تحمل وزن پانل‌ها، آرماتورها، بتن تازه و نیروهای اجرایی را در زمان ساخت بر عهده دارند.

در اجرای زیرسازی سقف رعایت نکات زیر ضروری است:

• شمع‌ها باید به گونه‌ای نصب شوند که خیز بیش از حد در هنگام بتن‌ریزی ایجاد نشود.
• فاصله شمع‌ها بسته به دهانه سقف تعیین می‌شود اما در اغلب پروژه‌های پانلی حداکثر فاصله شمع‌ها حدود ۱٫۵ متر در نظر گرفته می‌شود.
• در وسط دهانه باید خیز منفی (Camber) ایجاد شود تا پس از بتن‌ریزی و برداشتن شمع‌ها، سقف دچار افتادگی نشود. مقدار این خیز معمولاً حدود یک دویستم طول دهانه در نظر گرفته می‌شود.
• در قالب‌بندی زیر پانل‌ها باید دقت شود که فاصله قالب یا تخته زیرکار تا شبکه فولادی پانل حداقل ۲ سانتی‌متر باشد تا بتن بتواند به‌خوبی در زیر مش جریان پیدا کند. در واقع قالب نباید به شبکه فولادی پانل بچسبد.

---

مرحله دوم: نصب پانل‌های سقفی

پس از آماده شدن شمع‌بندی، پانل‌های سقفی در محل خود قرار می‌گیرند. این پانل‌ها معمولاً روی کلاف بتنی، تیر بتنی یا تیر فولادی تکیه می‌کنند.

در زمان نصب باید موارد زیر رعایت شود:

• پانل‌ها باید کاملاً در راستای نقشه‌های سازه‌ای قرار بگیرند.
• اتصال پانل‌ها به یکدیگر از طریق سیم‌بندی شبکه‌های فولادی انجام می‌شود.
• در محل تکیه‌گاه، شبکه فولادی سقف باید با شبکه دیوار حداقل ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر همپوشانی (Overlap) داشته باشد.
• این همپوشانی باید با سیم آرماتوربندی در چند نقطه محکم بسته شود تا هنگام بتن‌پاشی جابه‌جایی ایجاد نشود.

این اتصال یکی از مهم‌ترین قسمت‌های اجرای سقف پانلی است، زیرا باعث انتقال نیرو بین سقف و دیوار می‌شود.

---

مرحله سوم: تقویت‌های موضعی و آرماتورگذاری تکمیلی

بعد از آن‌که پانل‌های سقفی روی تکیه‌گاه‌ها قرار گرفتند و اتصال اولیه آن‌ها به دیوار و به یکدیگر انجام شد، نوبت به اجرای آرماتورهای تکمیلی می‌رسد. باید توجه داشت که پانل سه‌بعدی سقفی به‌تنهایی در همه شرایط پاسخگوی نیاز خمشی و برشی سقف نیست و در بسیاری از دهانه‌ها لازم است میلگردهای مکمل نیز مطابق نقشه سازه روی آن نصب شود. این آرماتورها باعث می‌شوند سقف پس از بتن‌پاشی فقط یک پوسته سبک نباشد، بلکه به‌صورت یک دال بتن‌آرمه قابل اطمینان عمل کند.

در عمل، مهم‌ترین محل‌هایی که به تقویت نیاز دارند عبارت‌اند از: روی تکیه‌گاه‌ها، در وسط دهانه، اطراف بازشوها، در لبه‌های آزاد سقف و در محل تمرکز بار.

برای مثال در ناحیه بالای محل تکیه‌ سقف به کلاف افقی معمولاً تنش‌های منفی ایجاد می‌شود و لازم است میلگرد تقویتی در قسمت فوقانی سقف پیش‌بینی شود. همچنین در وسط دهانه که خمش مثبت به وجود می‌آید، ممکن است میلگردهای تقویتی در امتداد دهانه اصلی نصب شوند. در پروژه‌های اجرایی سبک و متعارف، این میلگردهای تکمیلی اغلب با قطرهای ۸، ۱۰ یا ۱۲ میلی‌متر اجرا می‌شوند، اما مقدار دقیق آن‌ها باید مطابق نقشه محاسباتی باشد.

همچنین اگر در سقف بازشویی برای داکت، نورگیر یا عبور تأسیسات ایجاد شود، اطراف آن بازشو دیگر مانند بخش سالم سقف رفتار نمی‌کند و تنش در گوشه‌های آن جمع می‌شود. به همین دلیل معمولاً در چهار طرف بازشو میلگردهای تقویتی قرار می‌دهند تا از ترک‌خوردگی جلوگیری شود. در بسیاری از پروژه‌ها، اگر ابعاد بازشو از حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی‌متر بیشتر شود، معمولاً اطراف آن با میلگردهای تقویتی و گاهی با کلاف موضعی تقویت می‌شود. هرچه بازشو بزرگ‌تر باشد، این حساسیت بیشتر می‌شود. همچنین اگر چند بازشو نزدیک به هم قرار بگیرند، اثر آن‌ها از یک بازشوی منفرد بیشتر است و ممکن است لازم باشد آن ناحیه مانند یک قسمت ضعیف‌شده از دال در نظر گرفته شود.

در لبه‌های آزاد سقف، مانند پیش‌آمدگی‌ها یا کناره‌هایی که به دیوار متصل نیستند، نیز معمولاً آرماتور تقویتی بیشتری لازم است.

---

مرحله چهارم: بتن‌پاشی (شاتکریت) سقف

پس از نصب کامل پانل‌ها و کنترل اتصالات، عملیات بتن‌پاشی یا شاتکریت آغاز می‌شود. در این مرحله بتن به صورت پاششی روی شبکه فولادی سقف و دیوار اجرا می‌شود تا یک پوسته بتن‌آرمه تشکیل گردد.

---

مرحله پنجم: ایجاد یکپارچگی سقف و دیوار

این مرحله از مهم‌ترین بخش‌های اجرای سازه با پنل سه‌بعدی است، چون اگر اتصال سقف و دیوار درست انجام نشود، حتی اگر خود دیوار و خود سقف جداگانه خوب اجرا شده باشند، در زمان زلزله عملکرد کل ساختمان دچار ضعف جدی می‌شود. در این سیستم، هدف آن است که سقف و دیوار پس از بتن‌پاشی به صورت یک عضو پیوسته و درگیر با هم عمل کنند؛ یعنی سقف فقط روی دیوار «قرار نگرفته» باشد، بلکه واقعاً به آن «قفل شده» باشد.

برای تحقق این موضوع، اولین شرط آن است که در محل اتصال سقف به دیوار، شبکه فولادی سقف و شبکه فولادی دیوار به اندازه کافی همپوشانی داشته باشند. این همپوشانی در عمل معمولاً حداقل ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود. یعنی مش سقف باید به اندازه حداقل یک وجب تا حدود یک کف دست بلندتر وارد محدوده دیوار یا کلاف شود تا اتصال مکانیکی مناسب بین دو بخش ایجاد گردد. سپس این دو شبکه با سیم آرماتوربندی در نقاط متعدد بسته می‌شوند تا قبل و حین بتن‌پاشی از هم جدا نشوند.

دومین نکته مهم، پیوستگی میلگردهای انتظار و کلاف‌های افقی است. اگر در بالای دیوار کلاف افقی اجرا شده باشد، میلگردهای سقف یا میلگردهای رابط باید به این کلاف مهار شوند. به بیان ساده، باید یک مسیر پیوسته برای انتقال نیرو وجود داشته باشد:

سقف → کلاف افقی → دیوار پانلی → فونداسیون.

اگر این زنجیره در هر نقطه قطع شود، مسیر انتقال نیروی جانبی ناقص می‌شود و هنگام زلزله خطر جداشدگی افزایش پیدا می‌کند.

در اجرای کارگاهی، معمولاً در بالای دیوار، محل نشستن پانل سقفی از قبل آماده می‌شود. پانل سقفی باید به اندازه کافی روی تکیه‌گاه بنشیند تا فقط لبه آن روی دیوار معلق نباشد. در پروژه‌های اجرایی، این نشیمن معمولاً در حدود چند سانتی‌متر تا حدود ۵ سانتی‌متر و بیشتر بسته به جزئیات نقشه در نظر گرفته می‌شود، اما ملاک اصلی باید نقشه اجرایی باشد. مهم این است که تکیه‌گاه واقعی و قابل اعتماد برای انتقال بار وجود داشته باشد.

بعد از نصب پانل سقفی و بستن مش‌ها، نوبت به بتن‌پاشی می‌رسد. در این مرحله بسیار مهم است که بتن در محل اتصال سقف و دیوار به‌صورت ناقص یا سرد اجرا نشود. یعنی نباید در گوشه اتصال، فضای خالی، کرموشدگی یا قطع پیوستگی به وجود آید. اگر بتن‌پاشی دیوار و سقف با فاصله زمانی زیاد انجام شود، سطح تماس باید کاملاً تمیز، زبر و آماده‌سازی شود تا اتصال سرد شکل نگیرد. در غیر این صورت، سقف و دیوار هرکدام به‌صورت جداگانه رفتار می‌کنند و خاصیت یکپارچگی از بین می‌رود.

از نظر مفهومی، پس از اجرای صحیح این مرحله، سقف نقش دیافراگم افقی را ایفا می‌کند. یعنی وقتی زلزله یا باد به ساختمان نیرو وارد می‌کند، سقف این نیرو را بین دیوارهای باربر توزیع می‌کند. اگر سقف به دیوار وصل نباشد، این انتقال نیرو انجام نمی‌شود و هر دیوار به‌طور مستقل و نامطمئن رفتار خواهد کرد. به همین دلیل در سیستم 3D Panel، کیفیت اجرای این اتصال حتی از ظاهر نهایی کار هم مهم‌تر است.

زمان‌بندی بتن‌ریزی دیوار و سقف

یکی از موضوعات مهم در اجرای ساختمان‌های پانلی، ترتیب و فاصله زمانی بین بتن‌ریزی دیوارها و سقف است.
بر اساس اصول عمومی بتن‌ریزی در مبحث ۹ مقررات ملی ساختمان، باید زمان کافی برای گیرش اولیه بتن فراهم شود تا دیوارها بتوانند وزن سقف را بدون تغییر شکل تحمل کنند.

در بسیاری از پروژه‌ها ابتدا دیوارها بتن‌پاشی می‌شوند و پس از رسیدن بتن به مقاومت اولیه مناسب، عملیات بتن‌ریزی سقف انجام می‌گیرد.
زمان دقیق این فاصله بسته به نوع سیمان، شرایط محیطی و مقاومت طراحی بتن ممکن است بین ۲۴ تا ۷۲ ساعت متغیر باشد.

در برخی پروژه‌ها نیز بتن‌ریزی دیوار و سقف به‌صورت مرحله‌ای و هماهنگ انجام می‌شود تا اتصال کامل‌تری بین اجزای سازه ایجاد شود. معمولا ابتدا یک سوم پائینی دیوارها انجام می شود و اجازه می دهند تا محکم شود سپس یک سوم دوم و در نهایت یک سوم آخر دیوارها همزمان با بتن ریزی سقف انجام می گردد.
انتخاب روش مناسب باید توسط مهندس سازه و با توجه به شرایط پروژه تعیین شود.

اجرای شاتکریت روی دیوارهای پانلی

پس از تثبیت کامل پانل‌ها، اتصالات و کلاف‌ها، مرحله اصلی بتن‌پاشی یا Shotcrete آغاز می‌شود.
در این روش، ملات سیمانی با فشار زیاد توسط دستگاه مخصوص از طریق نازل روی سطح پانل پاشیده می‌شود تا فضای میان شبکه‌های فولادی پر شده و لایه بتنی مقاوم تشکیل شود.

نکات اجرایی شاتکریت

1. سطح پانل قبل از شروع کار باید مرطوب شود تا جذب آب بتن کاهش یابد و پیوستگی بهتری بین ملات و مش فولادی ایجاد شود.
2. زاویه پاشش نازل باید تقریباً عمود بر سطح باشد تا ملات بتواند به‌طور کامل فضای بین شبکه‌ها را پر کند.در موقعیت‌هایی که به لحاظ شرایط معماری یا اجرایی امکان عمود کردن دهانه نازل به سطح نباشد. دهانه نازل نباید بیشتر از ۴۵ درجه از سطح کار زاویه بگیرد زیرا بتن پاشیده چین خورده و یک سطح ناهموار با بافت موجی ایجاد می‌گردد.
3. حرکت نازل آن به صورت یکنواخت با الگوی تخم مرغی شکل یا مدور کوچک حول محور نازل گردانده شود. از حرکت نازل به صورت جلو به عقب که زاویه برخورد را عوض کرده و باعث اتلاف مصالح می‌شود باید خودداری کرد.
4. فاصله نازل تا سطح دیوار معمولاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر در نظر گرفته می‌شود. اگر این فاصله خیلی کم باشد، بتن به‌صورت ناهموار پخش می‌شود و اگر خیلی زیاد باشد، بخشی از مصالح قبل از رسیدن به سطح پراکنده خواهد شد.
5. عملیات شاتکریت از پایین به بالا انجام می‌شود.
6. بتن‌پاشی نباید به کنج ختم گردد.
7. لازم است قبل از گیرش نهایی بتن سطح آن با وسیله مناسب پرداخت و هموار شود.

به عنوان یک ارزیابی چشمی اگر بتن پاشیدنی یا بتن شاتکریت روی شبکه میلگرد جوش شده بچسبد نشان دهنده دور بودن بیش از حد نازل و یا کم بودن سرعت آن است . جمع شدن تدریجی بتن در پشت شبکه نشان دهنده بتن پاشی یا شاتکریت  صحیح می باشد .

اجرای بتن پاشی دستی در مناطق صعب‌العبور

در برخی پروژه‌ها، به دلیل محدودیت فضا، ارتفاع زیاد، دسترسی دشوار یا فاصله زیاد از محل استقرار دستگاه شاتکریت، استفاده از تجهیزات مکانیزه امکان‌پذیر نیست. در چنین شرایطی می‌توان بتن دیوارهای پانلی را به صورت دستی نیز اجرا کرد.

در این روش، بتن با کارایی مناسب (اسلامپ متوسط) تهیه شده و با استفاده از بیل یا کمچه به داخل شبکه فولادی پانل پرتاب می‌شود تا فضای میان مش‌ها کاملاً پر گردد. سپس با ماله یا تخته ماله، بتن در سطح دیوار پخش و متراکم می‌شود تا ضخامت مورد نظر حاصل گردد.

در این روش بتن باید به تدریج و درلایه‌های نازک اجرا شود، تمام فضای میان شبکه فولادی باید کاملاً پر شود، پس از اجرا سطح بتن باید با ماله یکنواخت گردد و در نهایت عمل‌آوری بتن (مرطوب نگه داشتن) حداقل به مدت چند روز انجام شود.

اگرچه روش دستی سرعت کمتری نسبت به شاتکریت مکانیزه دارد، اما در پروژه‌های کوچک یا نواحی محدود می‌تواند راهکار مناسبی برای اجرای بتن دیوارهای پانلی باشد، به شرط آنکه دقت کافی در پر شدن کامل فضای بین مش‌ها و تراکم مناسب بتن رعایت گردد.

نکته اجرایی بسیار مهم برای ساخت بتن در روش پاشش دستی

توجه داشته باشید که شن معمولی ساختمانی (۱۵–۲۵ میلی‌متر) برای شاتکریت دستی روی پانل سه‌بعدی اصلاً مناسب نیست و باعث:

• جداشدگی
• گیر نکردن بین مش فولادی
• پاشش نامنظم
• سنگین‌شدن بیش از حد
• کاهش چسبندگی به EPS
• ایجاد تیشگی در سطح می‌شود.

به همین دلیل در نشریه ۳۸۵ و دستورالعمل اغلب کارخانه‌های پانل، توصیه شده که برای شاتکریت دستی از شن درشت‌دانه استفاده نشود در نتیجه شن معمولی به‌هیچ‌وجه مناسب نیست.

✔️ پس راه‌حل چیست؟

استفاده از «ماسه شسته دوبار» با دانه‌بندی ۰ تا ۶ میلی‌متر

این بهترین و رایج‌ترین انتخاب برای شاتکریت دستی دیوار پانل است.

مزایا:

• عبور راحت از بین مش ۵×۵ سانت
• چسبندگی عالی
• سطح یک‌دست
• کاهش ریزش
• عدم گیرکردن در پمپ یا کمچه

در این حالت بتن فقط ماسه دارد و شن ندارد.

طرح اختلاط کارگاهی (سطل / بیل) 

• یک پاکت سیمان 50 کیلویی
• ماسه شسته دانه‌ریز ، 4 تا 4.5 فرغون
• آب ، 8 تا 10 لیتر معادل 2 تا 2.5 سطل

این ترکیب کاملاً مناسب شاتکریت با ماله و کمچه است و ریزش نمی‌کند.

✔️ افزودنی‌های مجاز (در صورت نیاز)

1) چسب بتن لاتکس (در لایه اول)

1 لیتر در هر 20 لیتر آب → چسبندگی اولیه عالی

2) الیاف پلی‌پروپیلن (پیشنهادی)

600 گرم در 1 متر مکعب، برای جلوگیری از ترک‌های سطحی

3) فوق‌روان‌کننده (در صورت لازم)

حداکثر 0.5 درصد وزن سیمان، (اگر ملات خشک شد، آب اضافه نکنید ، فوق‌روان‌کننده بریزید)

✔️ ترتیب صحیح مخلوط‌کردن (طبق تجربه اجرایی)

1. ابتدا ماسه داخل میکسر
2. بعد نصف آب
3. سپس سیمان
4. مخلوط‌دهی کامل
5. افزودنی‌ها
6. تنظیم نهایی روانی با آب باقی‌مانده

✔️ نکته‌های حیاتی برای کیفیت نهایی

• دیوار باید مرطوب شود، اما خیس نباشد
• فاصله زمانی پاشش دو لایه حداقل 45 دقیقه
• در هوای گرم: پاشش در دو مرحله
• بعد از پاشش: آب‌پاشی 3 روزه
• ضخامت هر مرحله بیش از 3 سانت نباشد
• کوبیدن با شمشه و کمچه فراموش نشود

مراحل اجرای تأسیسات در دیوارهای 3D Panel

مرحله ۱: خط‌کشی و مسیر یابی (Marking)

پس از نصب کامل پانل‌ها و قبل از شاتکریت، مهندس تأسیسات باید مسیر دقیق لوله‌های برق و آب را طبق نقشه روی فوم پانل‌ها علامت‌گذاری کند. در این مرحله باید دقت شود که مسیرها تا حد امکان قائم باشند و از مسیرهای مورب طولانی پرهیز شود.

مرحله ۲: ایجاد شیار حرارتی (Grooving)

در این مرحله با استفاده از دستگاه هوابرش حرارتی (Hot Wire) یا تفنگ‌های حرارتی، فوم پلی‌استایرن در مسیرهای مشخص شده ذوب می‌شود.

• نکته فنی: مزیت این روش نسبت به تیشه زدن در دیوارهای سنتی این است که هیچ ضربه‌ای به سازه وارد نمی‌شود و نخاله ساختمانی تولید نمی‌گردد.

مرحله ۳: آماده‌سازی برای لوله‌های آب گرم

برای لوله‌های آب گرم باید شیار را عمیق‌تر و عریض‌تر (حدود ۲۰ میلی‌متر فاصله از هر طرف لوله) ایجاد کرد. این فضا اجازه می‌دهد بتن کاملاً لوله را در بر بگیرد و نقش رادیاتور و انتقال‌دهنده حرارت را ایفا کند تا از ذوب شدن فوم یا ترک خوردن بتن جلوگیری شود.

مرحله ۴: نصب و مهار لوله‌ها و قوطی‌ها

لوله‌های پلیکا یا پنج‌لایه و همچنین قوطی‌های برق در شیارها قرار می‌گیرند.

• دقت اجرایی: قوطی‌های برق باید حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر (بسته به ضخامت پیش‌بینی شده بتن) از سطح فوم بیرون بزنند تا پس از شاتکریت، هم‌سطح دیوار نهایی قرار بگیرند. تمام لوله‌ها باید با سیم گالوانیزه به مش فولادی محکم شوند.

مرحله ۵: عبور رایزرهای قطور (در صورت نیاز)

اگر نیاز به عبور لوله‌های فاضلاب یا رایزرهای قطور (بیش از ۲ اینچ) باشد، نباید هسته دیوار باربر را تخریب کرد. در این موارد، بخشی از پانل برش داده شده و پس از عبور لوله، اطراف آن با مش تقویتی و بتن‌ریزی موضعی (کلاف) بازسازی می‌شود یا از ابتدا داکت تأسیساتی تعبیه می‌گردد.

مرحله ۶: کنترل نهایی و شاتکریت

قبل از شروع بتن‌پاشی، تمام اتصالات تست می‌شوند. هنگام شاتکریت، اپراتور باید دقت کند که پشت لوله‌ها کاملاً از بتن پر شود تا از ایجاد “حفره” (Pocket) جلوگیری گردد. حضور لوله‌ها نباید باعث شود که بتن به شبکه فولادی پشت آن‌ها نرسد.

نکته اجرایی تاسیسات:

1. عدم تمرکز لوله‌ها: نباید تعداد زیادی لوله را در یک نقطه متمرکز کرد، زیرا باعث ایجاد یک “بخش ضعیف” در دیوار بتنی می‌شود. لوله‌ها باید با فاصله از هم عبور کنند تا بتن بتواند بین آن‌ها نفوذ کند.
2. ممنوعیت قطع مفتول‌های مورب (Truss): عبور لوله‌ها نباید باعث قطع شدن مفتول‌های قطری (خرپایی) شود که دو شبکه را به هم وصل می‌کنند. این مفتول‌ها مسئول انتقال برش هستند.
3. پوشش بتن (Cover): لوله‌های تأسیساتی باید به‌گونه‌ای نصب شوند که حداقل ۱۵ میلی‌متر بتن روی آن‌ها را بپوشاند. اگر لوله خیلی برجسته باشد و ضخامت شاتکریت روی آن کم باشد، در آن نقطه دیوار دچار ترک‌خوردگی می‌شود.
4. تأسیسات گاز: طبق مقررات ملی، عبور لوله‌های گاز از داخل دیوارهای ۳بعدی به‌صورت دفنی (مانند سایر دیوارها) با محدودیت مواجه است و معمولاً باید به‌صورت روکار یا در داکت‌های مخصوص باشد، مگر با تمهیدات خاص ایمنی.
5. فیکس کردن با سیم: لوله‌ها نباید فقط “قرار داده” شوند؛ باید با سیم آرماتوربندی به شبکه مش بسته شوند تا فشار نازل شاتکریت (که بسیار زیاد است) آن‌ها را جابه‌جا نکند.

عمل‌آوری بتن و کنترل‌های نهایی

پس از اتمام بتن‌پاشی، مرحله مهم عمل‌آوری بتن (Curing) آغاز می‌شود.
در این مرحله باید سطح دیوارها و سقف به مدت چند روز مرطوب نگه داشته شود تا بتن بتواند به مقاومت نهایی خود برسد.

در شرایط آب و هوایی گرم یا خشک، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و ممکن است لازم باشد چندین بار در روز سطح بتن آب‌پاشی شود.
عدم توجه به عمل‌آوری مناسب می‌تواند باعث ایجاد ترک‌های سطحی و کاهش دوام سازه شود.

در پایان، مهندس ناظر یا تیم کنترل کیفیت باید مواردی مانند ضخامت بتن، یکپارچگی سطح، اتصال مناسب دیوار و سقف و عدم وجود ترک‌های غیرمجاز را بررسی کنند.
پس از تأیید این موارد، سازه آماده ورود به مراحل بعدی مانند اجرای نما و نازک‌کاری خواهد بود.

پرسنل و مدت زمان اجرای تری دی پنل

حداقل ۳ نفر جهت مسئولیت‌های زیر مورد نیاز است:

• یک نفر استاد کار جهت شاقول کردن، برش جای بازشوها، اتصال پنل‌ها به یکدیگر و به اسکلت سازه.
• یک نفر کارگر به عنوان بردست استادکار
• یک نفر کارگر جهت حمل و نقل پنل‌ها و اتصال‌ها به محل نصب.

همچنین برای اجرای شاتکریت حداقل سه نفر جهت مسئولیت‌های زیر مورد نیاز است:

• یک نفر اپراتور بتن پاش
• یک نفر کارگر جهت ساخت بتن و انتقال آنها به محل مصرف
• یک نفر کارگر جهت ریختن بتن داخل قیف یا پمپ.

یک گروه ۳ نفره حدود ۸۰ متر مربع پنل در روز نصب می‌نمایند و یک گروه ۳ نفره حدود ۱۵۰ متر مربع در روز شاتکریت انجام می‌دهند.

اگر قصد اجرای ساختمان با سیستم 3D Panel را دارید یا در پروژه خود با پرسش‌های فنی مواجه شده‌اید، می‌توانید از خدمات مشاوره تخصصی تیم خوش‌ساخت استفاده کنید.
مشاهده خدمات مهندسی و مشاوره در خوش‌ساخت

فایل تصویریه نمونه ساخت خانه پیش ساخته یا سیستم پانل یا دیوار سه بعدی

 

سؤالات پرتکرار درباره اجرای نهایی ساختمان پانلی

آیا دیوارهای پانلی نیاز به اندود یا نازک‌کاری خاصی دارند؟
خیر. پس از شاتکریت و صاف شدن سطح، می‌توان همانند دیوارهای بتنی یا سیمانی از انواع پوشش‌های نازک‌کاری مانند گچ، سیمان یا نماهای خشک استفاده کرد.

آیا سیستم 3D Panel در برابر زلزله مقاوم است؟
در صورتی که طراحی سازه و اجرای آن مطابق آیین‌نامه و نشریه ۳۸۵ انجام شود، این سیستم به دلیل رفتار جعبه‌ای سازه و وزن کم دیوارها عملکرد مناسبی در برابر زلزله دارد.

ضخامت نهایی دیوار در این سیستم چقدر است؟
با در نظر گرفتن هسته پلی‌استایرن و لایه‌های بتن دو طرف، ضخامت نهایی دیوار معمولاً بین حدود ۱۲ تا ۱۸ سانتیمتر خواهد بود.