مقایسه انواع بلوک دیواری در ایران؛ از بلوک باغی و شمالی تا لیکا، لیپر و پوکه معدنی

مقدمه: انواع بلوک دیواری بر اساس مواد اولیه تشکیل‌دهنده

بلوک‌ها را به شکل‌های گوناگون دسته‌بندی می‌کنند. ما در اینجا بلوک‌ها را بر اساس مواد اولیه تشکیل‌دهنده دسته‌بندی می‌کنیم:

• 1. بلوک‌های سیمانی سنگین (باغی – شمالی)
• 2. بلوک‌های سیمانی سبک با سنگ‌دانه صنعتی یا معدنی (لیکا – لیپر – بلوک پوکه معدنی یا اصطلاحاً طرح لیکا)
• 3. بلوک‌های سیمانی گازی (AAC – میکسونال – NAAC)
• 4. بلوک‌های سیمانی با فوم (CLC – پرلکس)
• 5. بلوک‌های سبک پلیمری (وال‌کریت)
• 6. بلوک سفالی
• 7. بلوک گچی

در این مقاله اول تمرکز ما بر این چهار گروه است:

• بلوک‌های سیمانی سنگین
• بلوک لیپر
• بلوک لیکا
• بلوک پوکه معدنی

بلوک 1 بررسی بلوک‌های سیمانی سنگین؛ بلوک باغی و بلوک شمالی

بلوک‌های سیمانی سنگین به‌طور کلی در بازار به دو صورت موجود هستند:

1-1) بلوک کارخانه‌ای (بلوک باغی)

بلوک باغی معمولاً به شکل دو سوراخ و با ابعاد 40×20×20 سانتی‌متر، ضخامت 5 سانتی‌متر و وزن حدود 13 کیلوگرم تولید می‌شود.

این بلوک‌ها به دو صورت ته‌بسته و ته‌باز در کارخانه و معمولاً به‌صورت اتوماتیک با کمک ماشین‌آلات تولید می‌شوند. کیفیت آن‌ها نسبتاً مناسب است، اما در عوض بسیار سنگین هستند.

• ته‌بسته: که به آن بلوک باغی نیز می‌گویند و برای دیوارکشی دور باغات استفاده می‌شود.
• ته‌باز: برای ساخت استخر و داخل چاه کاربرد دارد.

1-2) بلوک شمالی

بلوک شمالی معمولاً به شکل سه سوراخ و با ابعاد 36×15×17 یا 33×13×13 سانتی‌متر، با ضخامت 1 تا 1.5 سانتی‌متر و وزن حدود 8 یا 5 کیلوگرم تولید می‌شود.

تولید این بلوک‌ها بیشتر به‌صورت دستی انجام می‌گیرد و اصولاً از کیفیت خیلی بالایی برخوردار نیستند، اما در عوض ارزان‌تر هستند. از این نوع بلوک معمولاً برای کارهای موقت، ساخت اتاقک کارگری، دیوارهایی که قرار است در آینده تخریب شوند و همچنین بعضی ساختمان‌های ارزان‌قیمت، به‌ویژه در نواحی شمالی با اقلیم مرطوب استفاده می‌شود.

نکات مهم اجرایی و خرید بلوک سیمانی سنگین

• بلوک سیمانی سنگین در ابعاد دیگر هم تولید می‌شود، اما ابعاد ذکرشده رایج‌ترین موارد بازار هستند.
• در شمال کشور، دیوارها معمولاً هم از داخل و هم از خارج سیمان‌کاری می‌شوند و همین موضوع به تقویت دیوار کمک می‌کند.
• هر متر مربع دیوار حدوداً به 13 عدد بلوک باغی یا 17 عدد بلوک شمالی نیاز دارد.
• هر خاور حدود 400 عدد بلوک باغی یا 700 عدد بلوک شمالی حمل می‌کند. وانت نیسان تقریباً نصف این مقدار را جابه‌جا می‌کند.
• برای استحکام بهتر دیوار، بسیار مهم است که بلوک‌ها قبل از اجرا، حین اجرا و تا حدود یک هفته بعد از اجرا، همواره مرطوب نگه داشته شوند.
• مقاومت ملات باید کمتر از مقاومت خود بلوک باشد تا ترک‌های ناشی از تغییرات حجمی به ملات منتقل شود و به بلوک‌ها آسیب نرسد.
• ضخامت بندهای دیوار بهتر است یکنواخت و حدود 1 تا 1.5 سانتی‌متر باشد.

روش صحیح دیوارچینی با بلوک سنگین

• حالت اول: سوراخ‌ها رو به بالا باشند
  در این حالت، بلوک‌ها با ملات پر می‌شوند. این روش برای جاهایی مناسب است که نیاز به باربری بیشتری داریم؛ مانند کرسی‌چینی یا اجرای ستون با بلوک.
• حالت دوم: ته بلوک به سمت بالا باشد
  در این حالت حفره‌های بلوک خالی می‌مانند. این روش برای دیوارهای غیرباربر، دیوار محوطه و جاهایی که عایق حرارت یا رطوبت برای ما مهم است، مناسب‌تر است.

بلوک 2 بلوک لیپر چیست؟ مزایا، معایب و کاربرد در تهران و لواسان

بلوک لیپر نام تجاری یک نوع بلوک سیمانی سبک است که به‌جای سنگدانه‌های معمول، در ترکیب خود از پرلیت به‌عنوان نوعی پوکه صنعتی استفاده می‌کند. این بلوک‌ها وزن سبکی دارند و به دلیل وجود پرلیت، خاصیت عایق حرارتی و صوتی بالایی از خود نشان می‌دهند.

بلوک لیپر به‌عنوان گزینه‌ای مناسب برای دیوارهای غیرباربر و همچنین افزایش بهره‌وری انرژی در ساختمان شناخته می‌شود.

ترکیبات بلوک لیپر

بلوک‌های لیپر از ترکیب این مواد ساخته می‌شوند:

• پرلیت منبسط‌شده به‌عنوان سبک‌دانه اصلی
• پوکه صنعتی برای کاهش وزن و افزایش مقاومت
• میکروسیلیکا برای افزایش دوام و کاهش نفوذپذیری
• الیاف پلی‌پروپیلن برای افزایش مقاومت کششی و جلوگیری از ترک
• سیمان و آب برای چسبندگی

نکته مهم: در ساخت این بلوک از شن و ماسه استفاده نمی‌شود و همین موضوع به سبک‌تر شدن و کاهش انتقال حرارت آن کمک می‌کند.

ابعاد و تعداد مصرف در متر مربع

بلوک لیپر معمولاً با طول 40 سانتی‌متر، ارتفاع 20 سانتی‌متر و ضخامت‌های 7، 10، 15 و 20 سانتی‌متر تولید می‌شود. در نتیجه برای هر متر مربع دیوار، با احتساب ملات بین رج‌ها، حدود 11 عدد بلوک نیاز است.

انواع بلوک لیپر

• بلوک دو جداره: بیشتر برای دیوارهای داخلی و جداکننده
• بلوک سه جداره یا سوپر لیپر: برای دیوارهای جانبی، بین واحدها و اطراف چاله آسانسور

مزایای بلوک لیپر

• وزن سبک
• عایق حرارتی و صوتی مناسب
• جذب آب حدود 240 Kg/m3
• قابلیت اجرا با ملات ماسه سیمان معمولی و بدون نیاز به چسب خاص
• دارای کام و زبانه در محل اتصال برای افزایش سرعت اجرا و شاقول‌چینی بهتر
• مقاومت بهتر در برابر ترک، شیارزنی، میخ و پیچ به دلیل وجود الیاف پلی‌پروپیلن

معایب بلوک لیپر

• مقاومت فشاری محدودتر نسبت به لیکا
• برای دیوار باربر مناسب نیست
• به دلیل تخلخل، برای مناطق مرطوب بدون عایق‌کاری توصیه نمی‌شود
• تنوع ابعادی آن نسبت به لیکا کمتر است
• نیاز کامل به وال‌پست و میلگرد بستر دارد
• در برخی مناطق، هزینه حمل و تأمین آن ممکن است بالا باشد

بلوک لیپر برای چه اقلیمی مناسب‌تر است؟

به‌طور کلی، بلوک لیپر برای اقلیم سرد و نیمه‌خشک مانند تهران، کرج، لواسان، اصفهان، یزد و تبریز مناسب‌تر است.

مقایسه بلوک لیپر با سایر بلوک‌ها

• در مقایسه با لیکا: مقاومت فشاری کمتری دارد، اما عایق صوتی و حرارتی بهتری است.
• در مقایسه با هبلکس: سنگین‌تر است، اما مقاومت بیشتری در برابر ضربه و ترک دارد.
• از نظر جذب آب نسبت به بلوک‌های گازی مثل هبلکس: شرایط بهتری دارد و نیاز به زنجاب کامل قبل از اجرا ندارد.
• در مقایسه با CLC: دقت ابعادی بالاتری دارد و اجرای آن با ملات سنتی راحت‌تر است.

بلوک 3 بلوک لیکا؛ مزایا، معایب و تفاوت لیکا با سفال و لیپر

واژه لیکا از عبارت Light Expanded Clay Aggregate گرفته شده و به معنی دانه رس سبک منبسط‌شده است. این دانه‌ها از انبساط خاک رس در کوره‌های گردان با حرارتی حدود 1200 درجه سانتی‌گراد به دست می‌آیند.

سبک‌دانه‌های لیکا دارای وزن کم، هدایت حرارتی پایین، افت صوتی مناسب، مقاومت در برابر آتش، دوام و پایداری شیمیایی هستند و به همین دلیل کاربرد گسترده‌ای در صنعت ساختمان پیدا کرده‌اند.

ابعاد و کاربرد بلوک لیکا

بلوک‌های لیکا معمولاً با طول 49 سانتی‌متر، ارتفاع 20 سانتی‌متر و ضخامت‌های 7، 10، 12، 15، 17.5 و 20 سانتی‌متر تولید می‌شوند. برای هر متر مربع دیوار، با احتساب ملات بین رج‌ها، حدود 9 عدد بلوک نیاز است.

مزایای بلوک لیکا

• وزن سبک‌تر نسبت به بلوک‌های سیمانی معمولی
• عایق حرارتی و صوتی مناسب
• مناسب برای دیوارهای خارجی به‌ویژه در مدل سه‌جداره
• مقاومت فشاری نسبتاً بالا در حدود 30 کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع
• جذب آب کمتر از 290 کیلوگرم بر متر مکعب
• ضریب هدایت حرارتی حدود 0.9 w/mk
• مقاومت در برابر آتش تا حدود 2 تا 3 ساعت

معایب بلوک لیکا

• جذب آب و رطوبت‌پذیری نسبتاً بالا
• نیاز به عایق‌کاری در مناطق مرطوب
• نیاز به گچ و خاک ضخیم‌تر به دلیل سطح زبر و ناصاف
• پرت اجرایی قابل توجه در حمل، برش و اجرا
• نیاز به وال‌پست و میلگرد بستر
• قابلیت اجرا با چسب ندارد و باید با ملات سنتی اجرا شود

تفاوت بلوک لیکا با سفال

• مقاومت حرارتی لیکا حدود 6 برابر سفال است.
• برای اجرای الزامات مبحث 19، لیکا در بسیاری موارد اقتصادی‌تر و سریع‌تر از سفال است.
• در آتش‌سوزی، دیوار لیکا مقاوم‌تر از دیوار سه‌جداره سفال و یونولیت است.
• در شیارزنی برای عبور تأسیسات، خردشدگی و پرت لیکا کمتر از سفال است.
• در دیوارهای سفالی سه‌جداره، مجاورت کابل و یونولیت می‌تواند ریسک حریق را بیشتر کند.

تفاوت بلوک لیکا و لیپر

• لیکا سطح زبرتر و حفره‌های درشت‌تری دارد، لیپر سطح صاف‌تر و دقیق‌تری دارد.
• لیکا مقاومت فشاری بیشتری از لیپر دارد.
• قیمت لیکا معمولاً کمتر از لیپر است.
• لیپر عایق صوتی و حرارتی بهتری از لیکاست.
• لیپر عملکرد بهتری در برابر آتش دارد.
• برش‌پذیری لیپر از لیکا بهتر است و پرت آن معمولاً کمتر است.

نکات مهم دیوارچینی با بلوک‌های سبک مانند لیکا و لیپر

• بلوک‌ها قبل از شروع کار باید مرطوب باشند.
• پس از اجرای دیوار، تا 5 روز باید دیوارها مرطوب نگه داشته شوند.
• رج اول مهم‌ترین رج است و باید روی ملات کاملاً تراز اجرا شود.
• تا حد امکان فقط از یک جنس بلوک در دیوار استفاده شود.
• چهارچوب در و پنجره بهتر است هم‌زمان با دیوارچینی نصب شود.
• برای رعایت بهتر عایق بودن و استحکام، بندهای قائم باید با ملات شل پر شوند.

بلوک 4 بلوک پوکه معدنی یا طرح لیکا؛ آیا گزینه اقتصادی‌تری است؟

ماده اصلی تشکیل‌دهنده این بلوک‌ها پوکه معدنی مانند پومیس یا اسکوریا است که حاصل فعالیت‌های آتشفشانی هستند. این پوکه‌ها تخلخل زیاد و وزن کمی دارند و بلوک‌های تولیدشده با آن‌ها گاهی با نام همان ماده معدنی نیز شناخته می‌شوند.

بلوک پومیسی (Pumice)

یکی از شناخته‌شده‌ترین بلوک‌های پوکه‌ای در ایران است. معادن عمده آن در تبریز، بستان‌آباد، قروه و سمنان قرار دارد. بلوک پوکه‌ای تبریز معمولاً همان بلوک پومیس است.

بلوک اسکوریا (Scoria)

معادن اسکوریا عمدتاً در قروه قرار دارند. این پوکه معدنی تیره‌رنگ است و مقاومت فشاری بیشتری نسبت به پومیس دارد، اما چگالی آن نیز بیشتر است؛ بنابراین بلوک اسکوریا سنگین‌تر است و برای سبک‌تر کردن آن، معمولاً با پوکه‌های دیگر مثل پومیس یا پرلیت ترکیب می‌شود.

مزایای بلوک پوکه معدنی نسبت به پوکه صنعتی

• قیمت اقتصادی‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر
• مقاومت فشاری قابل قبول
• عایق حرارتی و صوتی قابل قبول
• برای پروژه‌های معمولی، مقاومت آتش قابل قبول

معایب بلوک پوکه معدنی نسبت به لیکا و لیپر

• وزن بیشتر
• جذب آب بالاتر، تقریباً تا 2 برابر
• برای مناطق مرطوب توصیه نمی‌شود مگر با آب‌بندی
• فقط برای دیوارهای غیرباربر مناسب است

تشخیص بلوک سبک مرغوب از نامرغوب

• لبه‌های بلوک مرغوب باید محکم و سخت باشند.
• اگر با فشار دست لبه‌ها خرد شود، احتمالاً بلوک نامرغوب است.
• بلوک مرغوب اگر از حدود یک متر ارتفاع روی سطح سخت بیفتد، نباید به‌راحتی بشکند.
• رنگ بلوک مرغوب باید یکنواخت و متمایل به رنگ سیمان باشد.
• ضخامت یا گوشت بلوک هرچه بیشتر باشد، بهتر است.
• دانه‌بندی درشت و زمخت، معمولاً نشانه کیفیت بهتر است.

جدول مقایسه‌ای کامل: بلوک باغی، شمالی، لیپر، لیکا و پوکه معدنی

نوع بلوک	وزن و سبک‌سازی	عایق حرارتی/صوتی	مقاومت فشاری	رفتار در رطوبت	هزینه اجرا	پیشنهاد کاربرد
بلوک باغی	سنگین	ضعیف تا متوسط	نسبتاً مناسب	وابسته به سیمان‌کاری و جزئیات اجرا	متوسط	دیوار باغ، محوطه، کارهای سنتی
بلوک شمالی	سبک‌تر از باغی ولی کم‌کیفیت‌تر	ضعیف	پایین‌تر	در اقلیم مرطوب فقط با پوشش و اجرای سنتی	پایین	کار موقت، پروژه ارزان‌قیمت
بلوک لیپر	سبک	خوب تا بسیار خوب	متوسط	برای مناطق مرطوب نیازمند عایق‌کاری	نسبتاً بالا	دیوار غیرباربر، اقلیم سرد و نیمه‌خشک
بلوک لیکا	سبک	خوب	بالاتر از لیپر	جذب آب دارد؛ نیازمند توجه در مناطق مرطوب	متوسط تا بالا	دیوار خارجی و داخلی، پروژه‌های مقرراتی
بلوک پوکه معدنی	متوسط	متوسط	قابل قبول	جذب آب بالا	پایین‌تر از لیکا و لیپر	دیوار غیرباربر و پروژه‌های اقتصادی

بهترین بلوک برای تهران، لواسان و مناطق مرطوب کدام است؟

برای تهران و لواسان

در اقلیم سرد و نیمه‌خشک، معمولاً لیپر و لیکا انتخاب‌های منطقی‌تری نسبت به بلوک‌های سنتی هستند. اگر عایق بودن اولویت بیشتری داشته باشد، لیپر جذاب‌تر است. اگر مقاومت فشاری، دسترسی بازار و قیمت متعادل‌تر مهم‌تر باشد، لیکا انتخاب مناسب‌تری است.

برای مناطق مرطوب

در مناطق مرطوب، هم لیکا و هم لیپر به دلیل تخلخل بالا نیاز به توجه ویژه در عایق‌کاری دارند. اگر مجبور به انتخاب باشیم، در بسیاری از موارد لیپر با پوشش عایق نانو ضدآب نسبت به بعضی گزینه‌های دیگر نتیجه کنترل‌شده‌تری می‌دهد. بلوک پوکه معدنی در این مناطق معمولاً انتخاب ایده‌آلی نیست، مگر اینکه آب‌بندی به‌صورت اصولی انجام شود.