انواع سقف برای اسکلت فولادی (بخش دوم: عرشه فولادی و جمعبندی)
در ادامه بررسی سیستمهای سقف در سازههای فلزی، به سراغ پرسرعتترین و مدرنترین گزینه یعنی سقف عرشه فولادی (متال دک)، ضوابط نظارتی گلمیخ و فلاشینگ، معرفی سیستمهای فرعی (روفیکس، تام، گرین وافل) و جمعبندی مهندسی انتخاب سقف میرویم.
اگر هنوز بخش اول این مقاله را مطالعه نکردهاید، میتوانید جزئیات فنی سقفهای تیرچه کرومیت و کامپوزیت را در بخش اول مشاهده کنید.
ورود به صفحه بخش اول مقاله (کرومیت و کامپوزیت)
۱. سقف عرشه فولادی (Metal Deck)
سقف عرشه فولادی یا متال دک، یکی از نوینترین روشهای اجرای دال بتنی روی اسکلت فلزی است. در این سیستم، ورقهای فولادی گالوانیزه فرمیافته به عنوان قالب ماندگار بتن عمل کرده و به همراه گلمیخها (برشگیرها)، عملکرد کامپوزیت و یکپارچهای با تیرهای فرعی ایجاد میکنند.
۱۹ نکته اجرایی و نظارتی سقف عرشه فولادی برای ناظران و مجریان
- مشخصات ورق گالوانیزه: ورقها باید حتماً گالوانیزه نورد سرد، فرم ذوزنقهای و آجدار باشند. ضخامت طراحی آنها حداقل ۰.۷ و حداکثر ۱.۲ میلیمتر و عمق آجها نباید بیشتر از ۰.۷۵ میلیمتر باشد.
- نقشههای کارگاهی (شاپ دراوینگ): پیش از سفارش ساخت ورق به کارخانه، نقشههای چونساخت دقیق با رعایت حدود پوشش معماری و جانمایی دقیق بازشوها باید ارائه شود.
- حمل و دپوی کارگاهی: ورقهای عرشه در برابر ضربه و فشار آسیبپذیرند. بندیلها نباید روی هم قرار گیرند تا دفرمه نشوند.
- حلقه سرامیکی جوش گلمیخ: در محل جوش گلمیخ، استفاده از حلقههای سرامیکی ۸ یا ۱۲ پر الزامی است تا از حوضچه مذاب محافظت شده و پاشش جوش کاهش یابد. پس از سرد شدن جوش، حلقهها باید شکسته و جدا شوند.
- تست خم گلمیخ در کارگاه: برای تست کیفیت جوش، میتوان لولهای به طول ۱۵۰ سانتیمتر روی گلمیخ قرار داده، آن را تا ۶۰ درجه خم کرد و به حالت اول بازگرداند. در این فرآیند نباید هیچگونه ترک یا گسیختگی در پایه جوش رخ دهد.
- اجرای مهار فلاشینگ (Flashing): در لبههای آزاد دهانهها برای مهار بتن روان، از ورقهای L شکل (فلاشینگ) استفاده میشود. برای پایداری فلاشینگ در برابر فشار بتن خیس، اتصال آن به ورق عرشه با تسمههای فلزی مهار الزامی است.
- نقش دوگانه آرماتور در عرشه:
الف) به عنوان افزایشدهنده مقاومت خمشی سقف و بهبود رفتار در دهانههای بزرگ و آتشسوزی.
ب) صرفاً به عنوان آرماتور حرارتی که در این حالت میتوان از مشهای آماده یا الیاف پلیپروپیلن جهت سرعت کار استفاده کرد. - شمعبندی در دهانههای بزرگ: در دهانههای بزرگتر از ۳ متر، جهت جلوگیری از شکمدادگی و خم شدن ورق زیر وزن بتن تازه، اجرای ۱ الی ۲ ردیف شمعبندی موقت الزامی است.
- ضخامت دال بتنی و الزامات حریق: حداقل ضخامت دال بتنی روی کنگره ۵ سانتیمتر است. برای دستیابی به مقاومت ۱ ساعته در برابر آتش، این ضخامت باید حداقل ۱۰ سانتیمتر باشد.
- میلگردهای آتشپاد (ضدحریق): برای افزایش مقاومت در برابر آتش از ۶۰ تا ۱۸۰ دقیقه، قرار دادن میلگردهای طولی با قطر ۱۰ تا ۱۴ میلیمتر در داخل کنگرهها تا نزدیکی فلاشینگها توصیه میشود.
- ترتیب برش بازشوها: محل داکتها و بازشوها باید پیش از بتنریزی با فلاشینگ قاببندی شده و عملیات برش ورق حتماً پس از سخت شدن بتن انجام شود.
- پاکتی کردن در طرحهای شطرنجی: در نقاطی که جهت ورقها عمود بر هم تغییر میکند، انتهای کنگرهها باید با خم کردن ورق (پاکتی کردن) مسدود شود تا راه فرار بتن بسته شود.
- جهت کنگرهها در رمپ و پله: کنگرهها در رمپها و پلهها باید همواره عمود بر جهت شیب اجرا شوند.
- محل وصله ورقها: وصله کردن ورقهای عرشه فولادی صرفاً روی بال تیرهای اصلی یا فرعی و با رعایت همپوشانی (اورلب) حداقل ۵ سانتیمتر مجاز است.
- توزیع نیرو در شمعبندی: هنگام شمعبندی، قرار دادن تخته بنایی به ضخامت حداقل ۵ سانتیمتر روی جکها جهت توزیع بار الزامی است. همچنین از اورلب کردن ورقها روی محل شمعها خودداری شود.
- پیشآمدگی (کنسول): برای اجرای کنسولها و پیشآمدگیهای بزرگتر از ۲۵ سانتیمتر، اجرای نبشیکشی و شاسیکشی تکیهگاهی الزامی است.
- ابعاد استاندارد گلمیخها: حداکثر قطر گلمیخها ۲ سانتیمتر، حداکثر فاصله طولی آنها ۸۰ سانتیمتر و حداقل ارتفاع آنها باید برابر با «ارتفاع کنگره ورق بهعلاوه ۴ سانتیمتر» باشد.
- فاکتورهای کنترل لرزش: مهمترین فاکتور کنترل لرزش، فاصله تیرهای فرعی است. در صورتی که این فاصله کمتر از ۲۵۰ سانتیمتر بوده و ضخامت ورق حداقل ۰.۸ میلیمتر باشد، سقف لرزش نخواهد داشت. با افزایش دهانه، باید ضخامت ورق یا ارتفاع گام عرشه افزایش یابد.
- شلیک میخ و چاشنی: جهت تثبیت نهایی ورقها روی اسکلت و کاهش لرزشهای حین کار، فیکس کردن ورقها با میخ و چاشنی انفجاری (حداقل ۲ عدد در هر متر مربع) الزامی است.
مزایا و معایب سقف عرشه فولادی
مزایای عرشه فولادی
- حذف کامل قالببندی چوبی و سرعت اجرای فوقالعاده بالا.
- امکان افزایش فاصله تیرهای فرعی تا ۲ الی ۳ متر (کاهش تعداد تیرها نسبت به کامپوزیت).
- سبکی قابلتوجه سقف و کاهش بارهای مرده سازه.
- امکان بتنریزی همزمان چندین طبقه و مرتب بودن کارگاه.
معایب عرشه فولادی
- هزینه اولیه خرید ورق گالوانیزه از سقف کامپوزیت بیشتر است.
- نیاز به اکیپ تخصصی برای جوشکاری گلمیخ و اجرای فلاشینگها.
- تولید آلودگی صوتی زیاد در مراحل نصب و تردد روی ورقهای فلزی.
- نیاز به سقف کاذب جهت عبور تاسیسات و پوشش زیر کار.
سایر سقفهای کمتر رایج در اسکلت فلزی ایران
- سقف روفیکس: نوعی سقف کامپوزیت که در آن به جای تخته یا ورق فلزی موقت، از یک صفحه فلزی مشبک و فرمیافته به نام روفیکس به عنوان قالب ماندگار استفاده میشود.
- سقف تام: سیستمی ترکیبی از تیرچه بلوک و کرومیت که بال تحتانی آن از تسمه فلزی و بال فوقانی و اعضای قطری آن از میلگرد ساخته میشود.
- سقف گرین وافل: ساختاری مشابه تیرچه بلوک دارد، با این تفاوت که به جای بلوکهای ماندگار یونولیتی، از قالبهای پلاستیکی چندبار مصرف (وافل) استفاده میشود تا معضلات زیستمحیطی و آتشسوزی یونولیت حل شود.
محاسبه هزینهها و اجرای سقفهای متال دک در لواسان
جهت طراحی شاپ دراوینگ، خرید ورق استاندارد گالوانیزه و اجرای تخصصی گلمیخ با دستگاه استاد ولدینگ در منطقه لواسان، فشم و شمیرانات با مهندسین «خوشساخت» در ارتباط باشید.
جمعبندی و قضاوت مهندسی «خوشساخت»
امروزه با توجه به ضوابط سختگیرانه لرزهای، استفاده از سقف تیرچه بلوک سنتی در اسکلت فلزی به دلیل عدم امکان اتصال صلب و مناسب بین تیرچه بتنی و تیر فلزی و خطر سر خوردن تیرچهها در زلزله، به هیچ عنوان توصیه نمیشود. بر اساس اولویتهای کارفرما، پیشنهاد مهندسی ما به شرح زیر است:
- اولویت اقتصادی (کمترین هزینه): استفاده از سقف تیرچه کرومیت (به شرط کنترل دقیق کیفیت ساخت تیرچهها و کیفیت جوش پایهها).
- اولویت سرعت زمان اجرا: استفاده از سقف عرشه فولادی (متال دک) که سرعت کار را به حداکثر میرساند.
- اولویت تعادل فنی و متریال مطمئن: استفاده از سقف کامپوزیت که به جای تیرچههای کارگاهی از پروفیلهای استاندارد IPE استفاده کرده و صلبیت بالایی دارد.
نکته مهم: موارد بالا دیدگاههای عمومی است و تصمیم نهایی باید به تناسب پلان، دهانهها و دفترچه محاسبات سازه توسط مهندس محاسب اتخاذ گردد.
سوالات متداول (FAQ)
حداقل و حداکثر ضخامت مجاز ورق عرشه فولادی چقدر است؟
بر اساس استانداردهای آییننامهای، ضخامت ورقهای گالوانیزه عرشه فولادی باید حداقل ۰.۷ میلیمتر و حداکثر ۱.۲ میلیمتر باشد.
چگونه مقاومت سقف عرشه فولادی را در برابر آتشسوزی افزایش دهیم؟
برای افزایش زمان مقاومت در برابر حریق (تا ۱۸۰ دقیقه)، میتوان ضخامت دال بتنی روی کنگره را به ۱۰ سانتیمتر افزایش داد و از میلگردهای تقویتی آتشپاد (قطر ۱۰ تا ۱۴ میلیمتر) در کنگرههای عرشه استفاده نمود.
چرا با وجود مزایای سرعت، سقف عرشه فولادی ممکن است اقتصادی نباشد؟
این سقف به دلیل هزینه بالای خرید اولیه ورقهای گالوانیزه، هزینه تولید و نصب گلمیخها با دستگاههای تخصصی و همچنین نیاز اجباری به اجرای سقف کاذب، در پروژههای کوچک هزینه تمامشده بیشتری نسبت به کامپوزیت دارد.
منابع: مبحث دهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای سازههای فولادی) • مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای سازههای بتنی) • نشریه ۵۵ سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور • نشریه ۱۵۱ (راهنمای طرح و اجرای تیرچههای فولادی با جان باز).



